Η αλλαγή ως ευκαιρία; Και τι λέει γι’ αυτήν ο εγκέφαλός μας;

Ο σημερινός κόσμος γίνεται ολοένα και πιο δυναμικός, ενώ η αλλαγή και η αβεβαιότητα αποτελούν φυσικό μέρος του. Ωστόσο, οι αλλαγές δεν συμβαίνουν μόνο στο περιβάλλον μας, αλλά μας επηρεάζουν, είτε το αντιλαμβανόμαστε είτε όχι. Η προσαρμοστικότητα, δηλαδή η ικανότητα προσαρμογής στις αλλαγές, αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία της ανθεκτικότητας. Η ικανότητα να λειτουργούμε σε έναν κόσμο αβεβαιότητας, να ξεπερνάμε εμπόδια και να αναπτύσσουμε ευελιξία εκτιμάται όλο και περισσότερο.

 

Ωστόσο, ο εγκέφαλός μας τείνει να προτιμά τη σταθερότητα, την εξοικείωση και την προβλεψιμότητα. Μια αλλαγή μπορεί να ερμηνευτεί από τον εγκέφαλο ως πιθανή απειλή, επειδή διαταράσσει καθιερωμένα πρότυπα συμπεριφοράς και απαιτεί νοητική ενέργεια για την προσαρμογή μας. Πώς μπορούμε να το εξηγήσουμε αυτό;

 

Στο απλουστευμένο μοντέλο που παρουσιάζει η B. Andreatta (2018), επισημαίνονται τέσσερις εγκεφαλικές δομές που συμμετέχουν σε λειτουργίες σχετικές με την αντίδρασή μας στην αλλαγή: η αμυγδαλή, ο ενδορινικός φλοιός, τα βασικά γάγγλια και η ηνία.

✅ Αμυγδαλή

Η αμυγδαλή διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον εντοπισμό πιθανών απειλών και στις αντιδράσεις που συνδέονται με την επιβίωσή μας. Όταν αντιλαμβανόμαστε μια πιθανή απειλή, συμμετέχει στην ενεργοποίηση της αντίδρασης πάλης, φυγής ή ακινητοποίησης (fight, flight or freeze). Συμμετέχει επίσης στην επεξεργασία συναισθημάτων και αντιδράσεων που μπορεί να συνοδεύουν την ανακοίνωση μιας αλλαγής, όπως η άρνηση, ο φόβος, ο θυμός ή η απογοήτευση. Η φωνή της θα μπορούσε να λέει: «Φοβάμαι!»

✅ Ενδορινικός φλοιός

Μπορούμε να φανταστούμε τον ενδορινικό φλοιό ως ένα είδος εσωτερικού συστήματος πλοήγησης. Περιλαμβάνει εξειδικευμένα νευρικά κύτταρα που συμβάλλουν στη δημιουργία νοητικών χαρτών του φυσικού μας περιβάλλοντος και μας βοηθούν να προσανατολιζόμαστε μέσα σε αυτό. Συμμετέχει επίσης στην οργάνωση πληροφοριών που αφορούν τον κοινωνικό μας χώρο και τις σχέσεις μας με τους άλλους. Όταν βιώνουμε μια αλλαγή, η φωνή του θα μπορούσε να λέει: «Έχω χαθεί».

✅ Βασικά γάγγλια

Τα βασικά γάγγλια συμβάλλουν στη δημιουργία και την αυτοματοποίηση συνηθειών. Όταν μαθαίνουμε κάτι καινούργιο, η επαναλαμβανόμενη εξάσκηση μπορεί σταδιακά να μετατρέψει μια απαιτητική δραστηριότητα, η οποία χρειάζεται συγκέντρωση, σε μια ευκολότερη και περισσότερο αυτοματοποιημένη διαδικασία. Κατά τη διάρκεια μιας αλλαγής, η φράση τους θα μπορούσε να είναι: «Δεν ξέρω τι να κάνω».

✅ Ηνία (habenula)

Η ηνία συμμετέχει στην επεξεργασία αρνητικών ή δυσάρεστων αποτελεσμάτων, καθώς και σε λειτουργίες που συνδέονται με την ανταμοιβή, την απογοήτευση, τα κίνητρα και τη συμπεριφορά. Επηρεάζει επίσης εγκεφαλικά συστήματα στα οποία συμμετέχουν νευροδιαβιβαστές όπως η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη. Κατά τη διάρκεια μιας αλλαγής, μπορεί να συμβάλει στον φόβο ότι θα κάνουμε λάθος. Η φωνή της θα μπορούσε να λέει: «Δεν πρέπει να κάνω λάθος».

 

 

Πηγή: ANDREATTA, B. New Brain-Based Tools for Launching Successful Change (1 in 3-part series). LinkedIn, 2018. Διαθέσιμο στο: https://www.linkedin.com/pulse/new-brain-based-tools-launching-successful-change-1-andreatta-phd/

 

👉 Γνωρίζουμε πλέον περισσότερα για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλός μας όταν έρχεται αντιμέτωπος με την αλλαγή. Πώς μπορούμε, όμως, να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο την αντιλαμβανόμαστε, ώστε να την αξιοποιήσουμε ως ευκαιρία; Συνεχίστε την ανάγνωση για να το ανακαλύψετε.

 

Πώς μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την αλλαγή;

Όπως είδαμε στην προηγούμενη ενότητα, ο εγκέφαλός μας διαθέτει νευροπλαστικότητα, δηλαδή μπορεί να αλλάζει και να προσαρμόζεται μέσα από τις εμπειρίες και τη μάθηση, παρόλο που τείνει να προτιμά τη σταθερότητα. Εάν θέλουμε να αντιλαμβάνεται την αλλαγή ως ευκαιρία και να μην την απορρίπτει, χρειάζεται να αναπτύσσουμε ενεργά στρατηγικές που μας βοηθούν να αναπλαισιώνουμε την αλλαγή και να περιορίζουμε τις αρνητικές επιπτώσεις της.

Οι τρεις βασικές στρατηγικές περιλαμβάνουν:

✅ Αναπλαισίωση

Όταν αντιλαμβανόμαστε την αλλαγή ως κάτι αρνητικό, μπορεί να ενισχυθούν οι αντιδράσεις άγχους και άμυνας. Αντίθετα, όταν την αναπλαισιώνουμε και την αντιμετωπίζουμε ως ευκαιρία ανάπτυξης, ενεργοποιούμε διαδικασίες συνειδητής αξιολόγησης και συναισθηματικής ρύθμισης, στις οποίες συμμετέχει, μεταξύ άλλων, ο προμετωπιαίος φλοιός. Έτσι, αντί να αναρωτιόμαστε «Γιατί συμβαίνει αυτό σε εμένα;», μπορούμε να ρωτήσουμε τον εαυτό μας: «Τι μπορώ να μάθω από αυτό;»

✅ Μείωση της αβεβαιότητας

Μπορούμε να περιορίσουμε την αβεβαιότητα αναζητώντας περισσότερες πληροφορίες και σχεδιάζοντας μικρά, διαχειρίσιμα βήματα. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούμε μια αίσθηση σταθερότητας και μπορούμε να μειώσουμε την ένταση της αντίδρασης στο άγχος.

✅ Ανάπτυξη της προσαρμοστικότητας

Όπως γνωρίζουμε ήδη, ο εγκέφαλός μας μπορεί να αλλάζει μέσω της νευροπλαστικότητας, δηλαδή της ικανότητάς του να τροποποιεί την οργάνωση και τη λειτουργία του μέσα από την εμπειρία και τη μάθηση. Εκθέτοντας σταδιακά τον εαυτό μας σε ασφαλή και διαχειρίσιμα επίπεδα αλλαγής, μαθαίνοντας καινούργια πράγματα και ρυθμίζοντας τα συναισθήματά μας, μπορούμε να εξοικειωνόμαστε περισσότερο με την αλλαγή και να προσαρμοζόμαστε αποτελεσματικότερα σε αυτήν.

 

👉 Τώρα γνωρίζετε πώς αντιδρά ο εγκέφαλός μας όταν έρχεται αντιμέτωπος με την αλλαγή και τι μπορεί να μας βοηθήσει να τη διαχειριστούμε και να την αντιληφθούμε ως ευκαιρία ή ως πρόκληση για ανάπτυξη. Ας εξετάσουμε τώρα αναλυτικότερα ορισμένες στρατηγικές που μπορούν να σας βοηθήσουν να αντιμετωπίζετε δύσκολες αλλαγές και να δημιουργείτε θετικές συνήθειες.