Η ψηφιοποίηση, ο αυτοματισμός, η ρομποτική και η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης επεκτείνονται συνεχώς σε τομείς στους οποίους, μόλις πριν από λίγα χρόνια, ίσως δεν θα μπορούσαμε να φανταστούμε την παρουσία τους. Ιδιαίτερα με την έλευση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ), πολλοί κλάδοι απέκτησαν μεγάλη ώθηση και δεν μπορούμε παρά να αναρωτηθούμε πώς αλλάζει ο κόσμος γύρω μας.
Ας δούμε ορισμένα συγκεκριμένα παραδείγματα που έχουν ήδη γίνει πραγματικότητα και στα οποία προσαρμοζόμαστε γρήγορα:
- ✅ Γεωργία – Στη γεωργία χρησιμοποιούνται μοντέλα ΤΝ που αναλύουν δορυφορικές εικόνες και προβλέπουν τη συγκομιδή, αυτοματοποιημένα θερμοκήπια με ελάχιστη κατανάλωση νερού, καθώς και αυτόνομα τρακτέρ και γεωργικά drones.
- ✅ Εστίαση και φιλοξενία – Ίσως έχετε ήδη συναντήσει ρομπότ που απομακρύνουν τα χρησιμοποιημένα πιάτα ή chatbots ΤΝ που διαχειρίζονται κρατήσεις, διαδικασίες check-in και ερωτήματα πελατών σε ξενοδοχεία.
- ✅ Τέχνη και δημιουργικοί κλάδοι – Υπάρχουν ήδη πολλά εργαλεία ΤΝ που μπορούν να δημιουργούν εικόνες και έργα τέχνης ακολουθώντας απλές οδηγίες. Ίσως έχετε δει ορισμένα βίντεο deepfake.
- ✅ Αρχαιολογία – Οι δορυφορικές εικόνες και τα μοντέλα ΤΝ βοηθούν στον εντοπισμό αρχαίων τοποθεσιών χωρίς ανασκαφές, ενώ η βαθιά μάθηση συμβάλλει στην ανακατασκευή κατεστραμμένων έργων τέχνης.
- ✅ Μόδα και καλλυντικά – Είναι ήδη δυνατό να δοκιμάζουμε εικονικά ρούχα και μακιγιάζ ή να χρησιμοποιούμε την ΤΝ για την ανάλυση της επιδερμίδας και τον σχεδιασμό εξατομικευμένων προϊόντων ομορφιάς.
- ✅ Πνευματικότητα και θρησκεία – Εμφανίζονται νέα chatbots ΤΝ που μπορούν να απαντούν σε ερωτήσεις πιστών.
- ✅ Αθλητισμός και φυσική κατάσταση – Χρησιμοποιούνται ήδη ενεργά έξυπνα ρολόγια που αξιοποιούν την ΤΝ για να αναλύουν τον ύπνο, την αποκατάσταση και την απόδοση, καθώς και εφαρμογές που μπορούν να δημιουργούν εξατομικευμένα προγράμματα άσκησης.
- ✅ Δικαστικός τομέας – Στον νομικό τομέα συναντάμε νομικούς βοηθούς ΤΝ που συμβάλλουν στη σύνταξη νομικών εγγράφων ή στον έλεγχο συμβάσεων, καθώς και μοντέλα πρόβλεψης που μπορούν να εκτιμήσουν την πιθανή έκβαση μιας δικαστικής διαμάχης με βάση προηγούμενες δικαστικές αποφάσεις.
👉 Πώς έχει επηρεάσει η άνοδος της ΤΝ την προσωπική και την επαγγελματική σας ζωή; Μπορείτε να σκεφτείτε άλλα παραδείγματα χρήσης σύγχρονων τεχνολογιών και ΤΝ στην καθημερινή ζωή; Ας δούμε τώρα μαζί πώς οι ψηφιακές τεχνολογίες και τα ψηφιακά εργαλεία επηρεάζουν τον κόσμο της εργασίας και πώς ενδέχεται να επηρεάσουν και την επαγγελματική μας ζωή.
Το 2023, το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ δημοσίευσε την έκθεση «The Future of Jobs Report 2023» (WEF 2023), η οποία παρέχει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με το πώς θα εξελιχθούν τα επαγγέλματα και οι δεξιότητες που απαιτούνται για την επαγγελματική επιτυχία τα επόμενα χρόνια. Η έκθεση, η οποία βρίσκεται πλέον στην τέταρτη έκδοσή της, αναλύει τις προσδοκίες των εργοδοτών και παρουσιάζει τις τεχνολογικές και κοινωνικοοικονομικές τάσεις που θα διαμορφώσουν τον χώρο εργασίας του μέλλοντος.
Ας δούμε τώρα τα σημαντικότερα συμπεράσματα που πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη κατά τον σχεδιασμό της επαγγελματικής μας ανάπτυξης και της αυτομόρφωσής μας:
- ✅ Η ανάγκη για συνεχή μάθηση και προσαρμοστικότητα
Η ανάγκη για διά βίου μάθηση και η ικανότητα να συμβαδίζουμε με τις αλλαγές είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς εκτιμάται ότι έως το 2027 περισσότερα από τα δύο πέμπτα των βασικών δεξιοτήτων θα αλλάξουν ως αποτέλεσμα της τεχνολογικής προόδου. Η ικανότητα χρήσης της ΤΝ και των μαζικών δεδομένων, καθώς και η αναλυτική και η δημιουργική σκέψη, θα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία.
- ✅ Η ανάπτυξη της εξ αποστάσεως εργασίας και η διεύρυνση των δικτύων ταλέντων
Μετά την παγκόσμια πανδημία της COVID-19, η εξάπλωση της εξ αποστάσεως εργασίας επιταχύνθηκε, παρέχοντας σε πολλούς οργανισμούς τη δυνατότητα να συνεργάζονται με ταλαντούχους ανθρώπους από όλο τον κόσμο.
- ✅ Η διεύρυνση της χρήσης ψηφιακών εργαλείων και τεχνολογιών
Μια ακόμη πρόβλεψη είναι ότι, έως το 2027, έως και το 75% των οργανισμών θα χρησιμοποιεί προηγμένες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα μαζικά δεδομένα και το υπολογιστικό νέφος. Αυτό θα οδηγήσει σε αύξηση της ζήτησης για εργαζομένους και εργαζόμενες που διαθέτουν σχετικές δεξιότητες.
- ✅ Οι αλλαγές στη ζήτηση επαγγελμάτων
Σε συνάρτηση με τις παραπάνω αλλαγές, θα αυξηθεί επίσης η ζήτηση για ειδικούς στην τεχνητή νοημοσύνη, στην ανάλυση δεδομένων ή στη βιωσιμότητα. Αντίθετα, η ζήτηση για αμιγώς διεκπεραιωτικές διοικητικές θέσεις θα μειωθεί λόγω της αυτοματοποίησης. Στην παρακάτω εικόνα μπορούμε να δούμε σε ποιες θέσεις εργασίας αναμένεται η μεγαλύτερη μείωση της ζήτησης.
Πηγή: Future of Jobs Report 2023. Διαθέσιμο στο: https://www.developmentaid.org/api/frontend/cms/file/2023/05/graph-99-1.svg
👉 Ο αντίκτυπος των ψηφιακών τεχνολογιών και των σχετικών αλλαγών στη χρήση τους από την αγορά εργασίας θα επηρεάσει σημαντικά την επαγγελματική πορεία πολλών εργαζομένων. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να παρακολουθούμε τις τρέχουσες εξελίξεις. Ωστόσο, χρειάζεται επίσης να γνωρίζουμε τις πιθανές αρνητικές συνέπειες της ψηφιοποίησης και ιδιαίτερα της χρήσης της ΤΝ, η οποία συνδέεται με διάφορες αντιπαραθέσεις. Ας δούμε συνοπτικά αυτές τις πτυχές.
Η ψηφιοποίηση και ιδιαίτερα η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) αποτελούν συχνά αντικείμενο έντονων συζητήσεων. Από τη μία πλευρά, αυτές οι τεχνολογίες είναι ισχυρά εργαλεία που μπορούν να προσφέρουν τεράστια οφέλη στη μάθηση, στην εργασία και στην καθημερινή ζωή. Από την άλλη, ο αντίκτυπός τους δεν είναι πάντοτε θετικός και εγείρει σημαντικά ερωτήματα για τον τομέα της εκπαίδευσης.
Για παράδειγμα, ορισμένοι ερευνητές και εκπαιδευτικοί υποστηρίζουν ότι η υπερβολική εξάρτηση από τα ψηφιακά εργαλεία μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια κοινωνικών και γνωστικών δεξιοτήτων. Στις σκανδιναβικές χώρες παρατηρείται ακόμη και μια αξιοσημείωτη επιστροφή σε πιο παραδοσιακές, αναλογικές μορφές μάθησης. Οι ανησυχίες σχετικά με τον εθισμό στις οθόνες είναι επίσης ευρέως διαδεδομένες. Σε ορισμένα σχολεία διαφόρων χωρών, η χρήση smartphones από τους μαθητές και τις μαθήτριες απαγορεύεται. Αυτό δείχνει πόσο σοβαρά αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις της ψηφιακής τεχνολογίας στην ανάπτυξη των νέων.
Οι συζητήσεις αυτές εγείρουν ένα κρίσιμο ερώτημα: βελτιώνουν πράγματι τα ψηφιακά εργαλεία τη λειτουργία του εγκεφάλου και τις δεξιότητες σκέψης ή θα μπορούσαν στην πραγματικότητα να τις αποδυναμώνουν; Ορισμένες μελέτες υποδεικνύουν το δεύτερο: ότι η υπερβολική χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας ενδέχεται να περιορίσει ορισμένες γνωστικές ικανότητες, παρόλο που τα εργαλεία αυτά έχουν σχεδιαστεί για να υποστηρίζουν τη σκέψη και τη μάθηση.
Μια συναφής ανησυχία είναι κατά πόσο η ψηφιοποίηση συμβάλλει στην υποχώρηση της διαλογικής σκέψης, δηλαδή της ικανότητας συμμετοχής σε έναν στοχαστικό και τεκμηριωμένο διάλογο. Εάν συμβαίνει αυτό, τι μπορεί να σημαίνει για τον τρόπο με τον οποίο θα διδάσκουμε, θα μαθαίνουμε και θα αλληλεπιδρούμε στο μέλλον;
Πρόσθετες ανησυχίες συνδέονται με την προστασία των δεδομένων, την ιδιωτικότητα, την επιτήρηση, την κατανάλωση ενέργειας και τη βιωσιμότητα. Οι ερευνητές αμφισβητούν κατά πόσο η ψηφιοποίηση είναι πραγματικά «πράσινη». Στους κινδύνους περιλαμβάνονται το κυβερνοέγκλημα, η χρήση δεδομένων από τις κυβερνήσεις για σκοπούς επιτήρησης και η έλλειψη διαφάνειας. Παρότι ορισμένες υπηρεσίες φαίνονται δωρεάν, οι χρήστες συχνά «πληρώνουν» με τα προσωπικά τους δεδομένα, τροφοδοτώντας τα κέρδη των εταιρειών.
👉 Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με αυτές τις πτυχές, ανατρέξτε στην άλλη ενότητά μας, «Ψηφιοποίηση, ΤΝ και έμφυλη (α)δικία». Ας εξετάσουμε τώρα πιο προσεκτικά μια άλλη πτυχή της ψηφιοποίησης: δεν διαθέτουν όλοι οι άνθρωποι τις ίδιες συνθήκες και την ίδια πρόσβαση στις σύγχρονες τεχνολογίες, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει περαιτέρω ανισότητες. Ποια είναι αυτά τα εμπόδια και πώς μπορούν να ξεπεραστούν;