Σε αυτό το κεφάλαιο θα βρείτε την απάντηση στο ακόλουθο ερώτημα:
- Με ποιους τρόπους μπορούμε να αντιδράσουμε άμεσα σε περιστατικά έμφυλης διάκρισης και ανισότητας, ενισχύοντας τη θέση των γυναικών — είτε ως μαρτύρων διακρίσεων ή μικροανισοτήτων είτε ως προσώπων που τις υφίστανται;
Κατά τη διαδικασία εδραίωσης της αλλαγής, ορισμένα άτομα —ιδιαίτερα όσα βρίσκονται στη φάση της αντίστασης— μπορεί να αμφισβητούν την αξία της ισότητας μέσα από συμπεριφορές άνισης μεταχείρισης. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο τρόπος με τον οποίο αντιδράτε και συμβάλλετε στην καλλιέργεια στάσεων ισότητας είναι καθοριστικός για την εδραίωση της αλλαγής.
Η αντίδραση στην άνιση μεταχείριση ή στη διάκριση απαιτεί θάρρος, ενσυναίσθηση και προσοχή. Συνήθως είναι ευκολότερο να αντιδράσουμε ως μάρτυρες παρά όταν το περιστατικό αφορά άμεσα εμάς. Γι’ αυτό ο ρόλος των μαρτύρων είναι τόσο σημαντικός: όταν κάποιος χρησιμοποιεί έμφυλα στερεότυπα, υποβαθμίζει τον ρόλο των γυναικών ή μεταχειρίζεται άνισα γυναίκες και άνδρες, μπορείτε —εφόσον είναι ασφαλές— να αντιδράσετε.
Ως γυναίκα, ακόμη και αν αυτές οι συμπεριφορές δεν στρέφονται άμεσα εναντίον σας, εξακολουθούν να σας επηρεάζουν. Αντιδρώντας, γίνεστε φορέας αυτοσυνηγορίας: εκφράζετε τις ανάγκες και τις απόψεις σας, υπερασπίζεστε τα δικαιώματά σας και, ταυτόχρονα, υποστηρίζετε άλλες γυναίκες.
Η αντίδρασή μας έχει σημασία. Μπορεί να βοηθήσει τα άτομα που αναπαράγουν ασυνείδητα στερεότυπα να επανεξετάσουν τη στάση τους. Παράλληλα, στέλνει ένα σαφές μήνυμα σε όσα άτομα το κάνουν συνειδητά: είμαστε δυνατές και δεν αποδεχόμαστε την ανισότητα.
Ακολουθούν ορισμένα βασικά βήματα που μπορούν να σας βοηθήσουν να αντιδράσετε κατάλληλα, είτε υφίσταστε άμεσα τη διάκριση είτε είστε μάρτυρες:
- Διατηρήστε την ψυχραιμία σας, χωρίς να παραμένετε αδρανείς
Εάν είστε μάρτυρας, εξετάστε με ποιον ασφαλή και αποτελεσματικό τρόπο μπορείτε να αντιδράσετε. Η έλλειψη αντίδρασης μπορεί να εκληφθεί ως αποδοχή της συμπεριφοράς, όμως η προσωπική σας ασφάλεια και η ασφάλεια του ατόμου που υφίσταται τη διάκριση προέχουν.
Εάν είστε γυναίκα που υφίσταται διάκριση, φροντίστε πρώτα για την ασφάλειά σας. Σκεφτείτε εάν μπορείτε να αντιδράσετε άμεσα ή εάν είναι προτιμότερο να απομακρυνθείτε και να αναζητήσετε υποστήριξη.
- Δείξτε ότι δεν συμφωνείτε με τη συγκεκριμένη συμπεριφορά
Διαχωρίστε με σαφήνεια τη θέση σας από όσα ειπώθηκαν ή έγιναν:
«Δεν συμφωνώ με αυτό.»
«Δεν θεωρώ ότι αυτό είναι σωστό.»
- Εξηγήστε και συζητήστε, εφόσον υπάρχει το κατάλληλο περιθώριο
Εάν το επιτρέπει η κατάσταση, συζητήστε με το άτομο που εκδήλωσε τη συμπεριφορά διάκρισης. Δεν αντιλαμβάνονται όλοι οι άνθρωποι ότι τα λόγια ή οι πράξεις τους μπορεί να προσβάλλουν ή να βλάπτουν κάποιον.
Κάντε ερωτήσεις:
«Τι εννοείτε;»
«Αντιλαμβάνεστε ότι αυτό μπορεί να είναι προσβλητικό;»
- Κατονομάστε αυτό που συμβαίνει
Χρησιμοποιήστε απλά και σαφή λόγια:
«Αυτό που είπατε ή κάνατε είναι προσβλητικό και αποτελεί διάκριση.»
«Αυτό είναι σεξιστικό/ρατσιστικό/ομοφοβικό.»
- Υποστηρίξτε το άτομο που υφίσταται τη διάκριση
Απευθυνθείτε απευθείας στο άτομο:
«Είστε καλά;»
«Είμαι στο πλευρό σας.»
«Θέλετε να κάνω κάτι για να σας βοηθήσω;»
Ακούστε τι χρειάζεται και σεβαστείτε τις επιθυμίες του. Μην αναλάβετε δράση ή μην αναφέρετε το περιστατικό εκ μέρους του χωρίς τη συγκατάθεσή του, εκτός εάν υπάρχει άμεσος κίνδυνος ή σχετική υποχρέωση αναφοράς.
- Καταγράψτε το περιστατικό, εφόσον είναι δυνατόν
Σημειώστε τον τόπο, την ημερομηνία και την ώρα, καθώς και το περιεχόμενο της δήλωσης ή της πράξης. Καταγράψτε επίσης ποια άτομα ήταν παρόντα. Εάν είναι ασφαλές και επιτρέπεται, μπορείτε να κρατήσετε επιπλέον αποδεικτικά στοιχεία που θα υποστηρίξουν μια ενδεχόμενη αναφορά.
- Αναφέρετε το περιστατικό διάκρισης
Στην εργασία, μπορείτε να απευθυνθείτε στον/στην προϊστάμενο/-η, στο τμήμα ανθρώπινου δυναμικού, στο σωματείο εργαζομένων ή στο αρμόδιο πρόσωπο για θέματα ισότητας και παρενόχλησης.
Στο σχολείο, μπορείτε να απευθυνθείτε σε εκπαιδευτικό, σύμβουλο ή στη διεύθυνση.
Σε δημόσιο χώρο, μπορείτε να επικοινωνήσετε με αρμόδιους φορείς, όπως ο Συνήγορος του Πολίτη ή οργανώσεις που ασχολούνται με την καταπολέμηση των διακρίσεων. Εάν το περιστατικό περιλαμβάνει βία, απειλή ή άμεσο κίνδυνο, απευθυνθείτε στις αρμόδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης ή στην αστυνομία.
- Φροντίστε τον εαυτό σας και τους άλλους
Η εμπειρία μιας διάκρισης —είτε την υφίσταστε άμεσα είτε είστε μάρτυρας— μπορεί να είναι ιδιαίτερα στρεσογόνα. Αναζητήστε συναισθηματική, κοινωνική ή ψυχολογική υποστήριξη, εάν τη χρειάζεστε.
Οι παρεμβάσεις σας μπορούν να ενισχύσουν συμπεριφορές που προάγουν την ισότητα και να περιορίσουν την ανοχή απέναντι στις διακρίσεις!