Pytania do refleksji:

  • Jaka jest sytuacja kobiet w krajach Unii Europejskiej? Czy dyskryminacja ze względu na płeć to mit czy fakt?
  • W jaki sposób prawo UE dąży do promowania równości kobiet i mężczyzn?
  • Jakie są przykłady działań, które można podjąć w celu promowania równego traktowania kobiet i mężczyzn? 

W pierwszym etapie procesu zmiany według Kurta Lewina – rozmrażaniu – bardzo ważne jest uświadomienie ludziom problemu, poinformowanie ich o stratach z nim związanych oraz korzyściach, jakie wynikną ze zmiany obecnego stanu rzeczy.

Aby to zrobić, potrzebne są konkretne fakty i dane.

Przykładowe dane statystyczne dotyczące sytuacji kobiet w Unii Europejskiej (linki do raportów zawierających szczegółowe znajdziesz w sekcji zasobów)

Dla: Unia równości: strategia na rzecz równości płci na lata 2020–2025

W 2022 roku w Indeksie Równości Płci w UE, uzyskano wynik 68,6 punktu na 100 punktów. Obszary, w których nadal występują największe nierówności to „Praca” i „Wiedza”. 

 

Przykładowe dane:

 

  1. Wynagrodzenia – różnica w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn (gender pay gap)

 

W 2023 r. średnia różnica w wynagrodzeniach w UE wynosiła 12 %, co oznacza, że kobiety zarabiały średnio 88 EUR na każde 100 EUR zarobione przez mężczyzn. Różnica ta zmniejszyła się z 16 % w roku 2012. 

Sytuacja różni się oczywiście w poszczególnych krajach. W 2021 r. kobiety w Estonii zarabiały około 21% tego, co mężczyźni, a w Czechach około 18%. W Polsce luka płacowa między kobietami a mężczyznami wynosi 7,8%.

  1. Zatrudnienie

 

W trzecim kwartale 2024 r. zatrudnienie w UE wśród mężczyzn wynosiło 80,9%, a wśród kobiet tylko 70,9%. Ważne są również statystyki uwzględniające rolę rodziców. Stopa zatrudnienia kobiet z dziećmi (w wieku 25–54 lat) wynosi około 73%, podczas gdy w przypadku mężczyzn z dziećmi wynosi 90%. Jest to związane zarówno z postrzeganiem roli kobiet jako matek, jak i z przedstawioną powyżej polityką płacową.

Badania pokazują również, że kobiety są niedostatecznie reprezentowane na stanowiskach kierowniczych wyższego szczebla. Stanowią one około 35% kadry kierowniczej i mniej niż 10% dyrektorów generalnych.

  1. Edukacja

 

Od lat badania pokazu ją, że kobiety są statystycznie lepiej wykształcone niż mężczyźni. 83% młodych kobiet w UE kończy co najmniej szkołę średnią, w porównaniu z zaledwie 77,6% mężczyzn. Kobiety stanowią 60% absolwentów szkół wyższych w UE. Stopień, w jakim wykształcenie przekłada się na późniejszą karierę zawodową, zależy między innymi od kierunku studiów. Kobiety dominują w dziedzinach związanych ze zdrowiem, pracą socjalną, edukacją i naukami humanistycznymi. W naukach ścisłych, technologii, inżynierii i matematyce kobiety stanowią około 31% absolwentów. 

 

***

Powyższa sytuacja ma negatywne konsekwencje zarówno dla poszczególnych kobiet, jak i dla rozwoju społeczno-gospodarczego. Kobiety doświadczają między innymi spadku zaangażowania w pracę, stresu, depresji i niskiej samooceny. Na poziomie społecznym dyskryminacja ze względu na płeć ma negatywny wpływ na demografię (kobiety decydują się nie mieć dzieci z obawy przed utrudnieniem rozwoju zawodowego) i rozwój gospodarczy (niewykorzystanie potencjału kobiet w gospodarce).

 

Prawo UE

 

Działania w XIX i XX wieku

Kwestia prawa kobiet do równego traktowania z mężczyznami zaczęła być dyskutowana w Europie w połowie XIX wieku. Ważną rolę odegrały w tym same kobiety. Liczne ruchy i organizacje kobiece, w tym emancypantki i sufrażystki, domagały się, aby kobiety (a nie tylko mężczyźni) również miały prawo do korzystania z przywilejów demokratycznego państwa.

 

Pod koniec XIX wieku wprowadzono obowiązek nauki w szkole podstawowej także dla dziewcząt. W 1848 roku Uniwersytet Londyński, jako jeden z pierwszych, pozwolił kobietom na podejmowanie studiów. W Polsce kobiety mogły oficjalnie studiować dopiero od 1918 roku. Wcześniej, od 1894 roku, niektóre z nich uczęszczały na zajęcia na Uniwersytecie Jagiellońskim, ale nie miały pełnych praw studenckich, np. nie mogły zdawać egzaminów ani otrzymywać dyplomów.

 

XX wiek przyniósł kobietom wiele ważnych sukcesów. Jednym z nich było uzyskanie praw wyborczych w Europie. W Polsce stało się to w 1918 roku, wraz z odzyskaniem niepodległości i wydaniem dekretu przez Józefa Piłsudskiego o ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego. W Portugalii kobiety uzyskały prawo głosu dopiero w 1974 roku. Warto pamiętać, że możliwość głosowania to stosunkowo nowe osiągnięcie kobiet i wciąż uczymy się w pełni z niego korzystać.

 

Kobiety mogły podejmować zatrudnienie, ale cały czas nadal były w pełni obciążone obowiązkami domowymi. W tym czasie utrwaliło się także przekonanie, że są mniej wartościowymi pracownikami. Dopiero wojny światowe sprawiły, że ich obecność w pracy, zwłaszcza w przemyśle, znacznie wzrosła.

 

Po II wojnie światowej nastąpił postęp w zakresie formalnej równości – kobiety zyskały lepszy dostęp do edukacji i pracy, także zaczęły pełnić funkcje na stanowiskach kierowniczych. Jednak pełnej równości nadal nie udało się osiągnąć.

 

Rola Unii Europejskiej w budowaniu równych praw kobiet i mężczyzn

 

Utworzenie Wspólnoty Europejskiej przyniosło znaczące zmiany w zakresie równości płci. Celem europejskiej polityki równości płci jest stworzenie Unii, w której kobiety i mężczyźni, we wszystkich grupach społecznych, mają równe szanse rozwoju, swobodę wyboru stylu życia oraz równy udział w życiu społecznym i politycznym.

 

Na przestrzeni lat podjęto wiele działań, aby to osiągnąć, w tym m.in.:

  • Traktat rzymski (1957 r.) zawierał przepis dotyczący równego wynagrodzenia za taką samą pracę (art. 119).
  • Traktat amsterdamski (1997 r.) uznał równouprawnienie płci za priorytet UE i wprowadził artykuły umożliwiające stosowanie środków przeciwdziałających dyskryminacji oraz promujące tzw. działania pozytywne.
  • Wprowadzono politykę uwzględniania perspektywy płci we wszystkich działaniach UE 

(1996 r.) – zasada równości płci stała się kwestią horyzontalną. Każdy dofinansowany projekt wymagał oceny pod kątem tego, czy podejmowane działania są korzystne i sprawiedliwe zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn.

  • Uchwalono Europejską Strategię na Rzecz Opieki (2022 r.) wspierającą udział kobiet w rynku pracy.
  • Ratyfikowanie przez UE Konwencji Rady Europy  o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (CETS nr 210), znanej jako „Konwencja Stambulska” (2023 r.).
  • Organizacja kampanii #EndGenderStereotypes mającej na celu zwalczanie stereotypów dotyczących ról płciowych w pracy, rodzinie i edukacji (2023 r.).
  • Przyjęcie dyrektywy zapewniającej równe wynagrodzenie za taką samą pracę (2023 r.)

 

Badanie Eurobarometru przeprowadzone w grudniu 2024 r. wykazało, że pomimo pozytywnego postrzegania równości płci stereotypy są nadal powszechne, choć różnią się w zależności od regionu i pokolenia. W związku z wynikami badań w marcu 2025 r. Komisja Europejska przyjęła PLAN DZIAŁANIA NA RZECZ PRAW KOBIET, w którym określono długoterminowe cele w zakresie zwalczania dyskryminacji, przemocy i uprzedzeń. Komisja wzywa w nim instytucje UE, państwa członkowskie i społeczeństwo obywatelskie do współpracy na rzecz promowania równości płci.

 

Naszą obecną pozycję zawdzięczamy wysiłkom wielu kobiet!

Przykłady przedsięwzięć systemowych mających na celu przeciwdziałanie dyskryminacji i nierównemu traktowaniu ze względu na płeć

✅ Czy wiesz, jak wygląda sytuacja w Twoim kraju lub regionie pod względem równości w systemie wynagrodzeń, zatrudnienia lub edukacji? Zapoznaj się z tymi danymi, mogą dostarczyć Ci one ważnych argumentów do wykorzystania w działaniach na rzecz równości.

 

PreviousNext