Dbanie o siebie: luksus, egoizm czy konieczność?
Pojęcie „dbanie” nie jest niczym nowym. Odnosi się do celowych działań mających na celu zaspokojenie potrzeb osób z naszego otoczenia – dzieci, rodziny, przyjaciół, klientów, społeczności lub społeczeństwa. Jednak kiedy mówimy o „dbanie o siebie”, postrzeganie tego pojęcia zmienia się i wiele osób uważa je za niepotrzebne, czasochłonne, egoistyczne, a nawet luksus, na który nie mogą sobie pozwolić.
Takie nastawienie często prowadzi do osobistych zmagań, zwiększonego stresu, większego ryzyka wypalenia zawodowego i problemów psychosomatycznych oraz ogólnego pogorszenia jakości życia. W rzeczywistości dbanie o siebie jest podstawą długotrwałej odporności psychicznej. Jest to świadoma i aktywna troska o nasze potrzeby fizyczne, emocjonalne, psychiczne i społeczne.
Dbanie o siebie to nie tylko dobre samopoczucie osobiste, ale także szersze aspekty kulturowe, organizacyjne i społeczne, które wspierają dobre samopoczucie psychiczne, fizyczne i emocjonalne jednostek. Odbywa się to na wielu poziomach, w tym:
- Poziom organizacyjny (instytucje, szkoły, firmy)
Konkretne przykłady dbania o siebie na poziomie organizacyjnym obejmują tworzenie odpowiednich warunków pracy (ergonomia i zdrowe środowisko pracy, wsparcie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, kultura pracy), wsparcie psychospołeczne oraz programy promujące dobre samopoczucie i zapobiegające wypaleniu zawodowemu.
- Poziom kulturowy (wartości, normy, postawy społeczne)
Ten poziom dotyczy zmian sztywnych wzorców, które deprecjonują dbanie o siebie i relaks, a także rozwijania publicznej debaty na temat zdrowia psychicznego. Ważne jest włączenie tematów związanych z dbaniem o siebie do wczesnej edukacji w szkołach oraz podnoszenie świadomości w mediach tradycyjnych oraz społecznościowych.
- Poziom systemowy (ustawodawstwo, polityka, środki systemowe)
Na tym poziomie mówimy o prawodawstwie, któ®ego celem jest stworzenie warunków sprzyjających równowadze między życiem zawodowym a prywatnym, zapewnienie infrastruktury wspierającej opiekę nad rodziną, zwiekszenie dostępności i poprawa jakości usług socjalnych, psychologicznych oraz zdrowotnych.
👉 Jak widać, dbanie o siebie to wielowarstwowe pojęcie, które jest ważne zarówno na poziomie indywidualnym, jak i systemowym. Przyjrzyjmy się teraz konkretnemu przykładowi tego, jak dbanie o siebie działa w kontekście systemu opieki zdrowotnej. Przykład ten pozwoli nam zrozumieć dbanie o siebie i jego implikacje w szerszym kontekście z perspektywy płci.
Dbanie o siebie i dostęp do usług zdrowotnych
Opieka zdrowotna jest ważnym elementem dbania o siebie – samoopieki. Jednak około połowa światowej populacji nie ma dostępu do podstawowych usług zdrowotnych. W przypadku kobiet problem ten pogłębiają stereotypy dotyczące płci, piętno społeczne, nierówność w dostępie do władzy, która podejmuje decyzje i niskie dochody.
Badanie opublikowane w czasopiśmie „Nature Medicine” wykazało, że dbanie o siebie, rozwiązania z zakresu „samoopieki“ mogą poprawić zdrowie i samopoczucie kobiet, a także wspierać takie cele, jak równouprawnienie płci i prawa człowieka.
Oto kilka dobrych przykładów ilustrujących te problemy, rozwiązania i możliwe skutki:
✅ Mobilne aplikacje zdrowotne dla kobiet na obszarach wiejskich
- Problem: Wiele kobiet na obszarach wiejskich nie ma łatwego dostępu do placówek służby zdrowia.
- Rozwiązanie w zakresie dbania o siebie – samoopieki: aplikacja mobilna, która umożliwia monitorowanie ciąży, przypomina o przyjmowaniu witamin i zawiera informacje o niepokojących objawach.
- Skutki: Kobiety mogą monitorować samodzielnie swój stan zdrowia i szybciej szukać pomocy, co zmniejsza ryzyko związane z macierzyństwem i promuje równy dostęp do opieki zdrowotnej.
✅ Infolinie dotyczące zdrowia psychicznego
- Problem: Stygmatyzacja społeczna powstrzymuje wiele kobiet przed szukaniem pomocy w zakresie zdrowia psychicznego.
- Rozwiązanie w zakresie dbania o siebie – samoopieki: Poufne infolinie lub czaty oferujące poradnictwo i strategie radzenia sobie z problemami.
- Wpływ: Zmniejsza to izolację i stygmatyzację społeczną, wzmacnia pozycję kobiet w dbaniu o swoje zdrowie psychiczne i pozwala ominąć bariery, takie jak piętno społeczne lub koszty.
✅ Programy edukacyjne dotyczące samokontroli zdrowia
- Problem: Brak wiedzy na temat konieczności podstawowego monitorowania stanu zdrowia (np. ciśnienia krwi, poziomu glukozy).
- Rozwiązanie w zakresie dbania o siebie – samoopieki: warsztaty uczące kobiety korzystania z niedrogich urządzeń domowych i interpretacji wyników.
- Wpływ: Wczesne wykrywanie problemów zdrowotnych i zmniejszenie zależności od niedostępnych placówek medycznych.
Poniższy rysunek przedstawia, po lewej stronie, elementy składowe systemu opieki zdrowotnej (usługi medyczne, osoby pracujące w słuzbie zdrowia, informacja, leki i inne produkty medyczne i technologiczne, finansowanie, zarzadzanie) , a po prawej stronie rezultaty pozwalające zweryfikować dostępność, jakość, zasięg i poziom bezpieczeństwa usług zdrowotnych. Są to takie rezultaty jak: lepsze zdrowie, dopasowywanie się systemu do zaistniałych zmian społecznych, ochrona socjalna i finansowa, wieksza wydajność systemu.
Źródło: Elementy składowe systemu opieki zdrowotnej WHO wspierające działania w zakresie samoopieki. Dostępne na stronie: https://www.nature.com/articles/s41591-024-02844-8/figures/2¨
To właśnie spojrzenie z perspektywy płci na kwestię dbania o siebie – samoopieki ma potencjał, aby przekształcić tradycyjne systemy usług zdrowotnych i poprawić sytuację kobiet oraz innych grup znajdujących się w niekorzystnej sytuacji.
👉 Jest więcej niż oczywiste, że dbanie o siebie – samoopieka nie jest odpowiedzialnością tylko jednostek. Należy również stworzyć sprzyjające warunki na poziomie systemowym, które doprowadzą do zmian strukturalnych w tym zakresie. Przyjrzyjmy się teraz, jakie wymiary dbania o siebie możemy rozwinąć w naszym życiu.