Gendergelijkheid in de 21e eeuw: Waarom praten we er nog steeds over?

 

In de 21e eeuw zou gelijke deelname van vrouwen aan het openbare leven iets normaals moeten zijn, iets waar niet langer over onderwezen of voor gestreden hoeft te worden. Helaas worden we nog steeds geconfronteerd met ongelijke behandeling van vrouwen en mannen.

Wie zijn wij? Over identiteit en gender

 

Wie we zijn begint met onze primaire identiteit. Dit zijn dingen waarmee we zijn geboren of die we in de vroege kindertijd verwerven en niet gemakkelijk kunnen veranderen. Ze omvatten onder meer: biologisch geslacht (of we als jongen of meisje zijn geboren), leeftijd, etnische afkomst en seksuele geaardheid.

Het zijn juist deze primaire identiteitskenmerken, waaronder gender/geslacht, die we niet kunnen beïnvloeden, die door de wet worden beschermd en de basis vormen van antidiscriminatiewetgeving.

Maar identiteit is niet alleen hoe we onszelf zien. Het is ook hoe anderen ons zien. Vrouw of man zijn gaat niet alleen over biologisch geslacht. Het is ook een reeks kenmerken, gedragingen en rollen die de cultuur toekent aan mannen en vrouwen. Dit is wat we gender, of sociaal-cultureel geslacht noemen.

In tegenstelling tot biologisch geslacht verandert gender in de loop van de tijd en plaats. Hoe vrouwen worden waargenomen, wat van hen wordt verwacht en hun positie in de samenleving evolueren allemaal. We hebben hier invloed op! Vrouwenacties hebben hun rol in de loop der eeuwen veranderd, en onze acties kunnen verdere verandering teweegbrengen.

Hoe worden stereotypen gevormd?

Mensen bouwen vaak hun sociale identiteit op (d.w.z. hun gevoel van behoren tot een groep, zoals vrouwen of mannen) door zichzelf te vergelijken met andere groepen. We verdelen mensen in categorieën, op zoek naar overeenkomsten en verschillen. Dit proces van categorisatie begint in de kindertijd. Baby’s van zeven maanden oud kunnen bijvoorbeeld al een onderscheid maken tussen mannelijke en vrouwelijke stemmen en deze vervolgens toewijzen aan een gegeneraliseerd beeld van mama en papa, d.w.z. vrouwen en mannen.

Het is een zeer kleine stap van categorisatie naar stereotypen. Het woord ‘stereotype’ komt uit het Oudgrieks en betekent ‘hard patroon’.

 

Stereotypen zijn meningen, overtuigingen of vereenvoudigde beelden van andere sociale groepen die gebruikelijk zijn binnen een bepaalde groep. Het probleem is dat stereotypen ertoe leiden dat we elke persoon in een gegeven groep behandelen alsof deze specifieke kenmerken heeft, zelfs als dit niet het geval is.

Er zijn veel meningen over de cognitieve en sociale functies van stereotypen. Het woord komt uit het Oudgrieks en betekent STEREÓS – vast, hard; TYPOS – patroon, afdruk.

 

Stereotypen zijn meningen, overtuigingen of cognitieve patronen die wijdverbreid zijn in een bepaalde groep en waarvan de objecten andere sociale of culturele groepen zijn. Stereotypering leidt tot de identificatie van elke persoon in een gegeven groep met een specifieke set kenmerken.

 

Genderstereotypen zijn vereenvoudigde beschrijvingen van ‘mannelijke mannen’ en ‘vrouwelijke vrouwen’ die door het grote publiek worden gedeeld en het resultaat zijn van opvoeding en socialisatie in die samenleving.

In onze patriarchale cultuur, waar mannelijke normen hoger worden gewaardeerd, wordt verwacht dat mannen en vrouwen verschillende houdingen, gedragingen, levensoriëntaties en zelfs karaktertrekken hebben – zo is het ‘passend’ voor vrouwen om voor het huishouden te zorgen en kinderen op te voeden, terwijl mannen voor hen ‘moeten’ zorgen en hun domein voornamelijk professioneel werk is. Stereotiep worden eigenschappen die verband houden met emotionaliteit, onderworpenheid, zorgzaamheid en zelfopoffering als ‘vrouwelijk’ beschouwd, terwijl eigenschappen die verband houden met rationaliteit, zelfvertrouwen, succesgerichtheid, agressiviteit en een neiging tot competitie als ‘mannelijk’ worden beschouwd.

Discriminatie op grond van geslacht wordt aangeduid als seksisme – een verzameling opvattingen die een specifieke ‘ideologie’ vormen waarin één geslacht – vrouwen of mannen – als minderwaardig wordt behandeld. Seksisme is het geloof in de biologische, intellectuele, morele or goddelijk vastgestelde superieuriteit van het ene geslacht boven het andere, of in het bestaan van andere redenen waarom het ene geslacht een betere behandeling verdient. Op de arbeidsmarkt treft seksisme vaker vrouwen (voorkeur voor mannen bij aanwerving en promotie, lagere lonen voor vrouwen in dezelfde functies, lagere vertegenwoordiging in machtsstructuren, traditionele overtuigingen over de superieure positie van mannen in het gezin, het reduceren van vrouwen tot de rol van seksueel object). In het gezinsleven komen we ook anti-man seksisme tegen en de daaruit voortvloeiende ongelijke behandeling van mannen (aarzeling van rechtbanken om vaders het hoederecht over kinderen toe te kennen bij echtscheidingszaken, sociale druk om de voornaamste kostwinner van het gezin te zijn).

 

Discriminatie is een concept dat van toepassing is op verschillende minderheidsgroepen. Je kunt gediscrimineerd worden op basis van je leeftijd, vaardigheidsniveau of psychoseksuele identiteit. Als je een vrouw bent van boven de 50 met een beperking, word je gediscrimineerd op basis van drie verschillende kenmerken van je identiteit. Het komt daarom vaker voor en de gevolgen zijn veel erger voor jou. Dit fenomeen wordt intersectionaliteit (kruisdiscriminatie) genoemd.

Discriminatie is niet alleen wettelijke beperkingen of openlijke slechte behandeling. Het is vaak ook een mechanisme van kleine ‘treiterijen’, bekend als micro-ongelijkheden. Wanneer je in het openbaar spreekt en mannen glimlachen wetend, of wanneer je in het gezelschap bent van mannen en gevraagd wordt om koffie te zetten voor iedereen, hoewel je als expert naar de vergadering bent gekomen.

Discriminatie en ongelijke behandeling worden onder meer gekenmerkt door het feit dat het voor degenen die het ervaren moeilijk is om het zelf te stoppen. Vaak versterken ze, om niet door de groep te worden afgewezen en te voldoen aan de algemene regels, het stereotype door zich te gedragen zoals de samenleving verwacht.

 

Stereotypen, vooroordelen en genderongelijkheid komen nog steeds veel voor in Europa (rapport Europese Commissie Gender equality and gender stereotypes_SP545_technical_report.pdf). Systemische en individuele maatregelen worden voortdurend genomen op Europees en regionaal niveau om deze situatie te veranderen.

 

In de volgende paragrafen laten we je zien hoe je betrokken kunt raken bij activiteiten die gendergelijkheid bevorderen.