Czym charakteryzuje się luka władzy między płciami?

Szczególnie w XX wieku kobiety wywalczyły sobie więcej praw. Należą do nich prawo do głosowania w wyborach i bycia wybieranym, prawo do pracy i uzyskiwania własnych dochodów oraz prawo do posiadania własnego majątku. Niemniej jednak w zakresie równości płci w sferze społecznej, gospodarczej i politycznej nadal występują znaczne braki.

António Guterres, sekretarz generalny ONZ od 2017 roku, podkreśla w swoim oświadczeniu dotyczącym aspektów niewystarczającej równości, że „… równość płci jest zasadniczo kwestią władzy”. Patriarchat i wielowiekowa dyskryminacja doprowadziły do głębokiej nierówności między płciami w polityce, gospodarce i w życiu społecznym. Guterres porusza zarówno czynniki osobiste, jak i strukturalne. Kobiety zajmujące stanowiska kierownicze lub występujące publicznie wciąż spotykają się z groźbami i nękaniem. Zbyt często mężczyźni są normą, a kobiety wyjątkiem. Ich osiągnięcia są pomijane i są one „rutynowo” oceniane na podstawie wyglądu. Nadal często są narażone na tworzenie mitów i ignorancję dotyczącą ich funkcji fizjologicznych.

Różnica we władzy między płciami wpływa zatem na wszystkie obszary społeczeństwa. W węższym sensie obejmuje to kwestię tego, czy kobiety są reprezentowane i czy mogą wywierać wpływ na wszystkich szczeblach hierarchii w gospodarce, nauce, organizacjach społecznych i polityce proporcjonalnie do ich udziału w populacji. W szerszym sensie dotyczy to również innych aspektów niesprawiedliwości płciowej, ponieważ one z kolei odzwierciedlają nierówne relacje władzy.[1] Obejmuje to również zasadniczo różnicę w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn.

Jak wygląda sytuacja w szczegółach?

Wskaźnik równości płci Europejskiego Instytutu ds. Równości Płci (EIGE) dzieli nierówności na siedem poddziedzin: praca, wiedza/edukacja, pieniądze, czas, władza, zdrowie, przemoc. Nierówność jest największa w obszarze podziału władzy, mimo że od 2020 r. odnotowano w tej dziedzinie największy postęp. Dane są zróżnicowane według władzy politycznej (ministerstwa, parlamenty, lokalne organy reprezentujące interesy), władzy gospodarczej (zarządy największych spółek notowanych na giełdzie) oraz władzy społecznej (stanowiska kierownicze w organizacjach dziesięciu najważniejszych dyscyplin olimpijskich w każdym państwie członkowskim UE):

Wskaźnik według wszystkich poddziedzin oraz w podziale na poszczególne państwa członkowskie:

Kraje skandynawskie i Francja wyróżniają się pozytywnie. W przypadku krajów nordyckich niektórzy obserwatorzy przypisują to świadczeniom socjalnym dla kobiet oraz ich prawom związanym z planowaniem rodziny.[2] Może to jednak dotyczyć również sytuacji we Francji.

Badacze przeanalizowali również zjawisko „szklanego sufitu” w odniesieniu do kobiet pod kątem stereotypów, wzorców do naśladowania i uprzedzeń. Dotyczy to cech związanych z funkcjami przywódczymi, takich jak:

„… niezależność, pewność siebie, dominacja i asertywność są często kojarzone z męskością i oczekuje się ich od mężczyzn na stanowiskach kierowniczych. Z kolei cechy i zachowania oczekiwane od kobiet w życiu publicznym koncentrują się na społeczności i budowaniu wspólnoty. Są to takie cechy, jak empatia, życzliwość, zorientowanie na służbę i współpraca (Abele i in., 2007; Koburtay i in., 2019; Tremmel i in., 2023). Od kobiet oczekuje się zatem zarówno inicjatywy, jak i poczucia wspólnoty, aby mogły osiągnąć stanowiska kierownicze (Zheng i in., 2018). W rezultacie jako liderki muszą godzić dwa często sprzeczne wzorce zachowań – co wiąże się z odpowiednimi konsekwencjami (Johnson i in., 2008)”.[3]

W raporcie zauważono również, że stwierdzenie „mężczyźni są lepszymi liderami niż kobiety” spotyka się z największym poparciem wśród młodych ludzi w wieku od 15 do 24 lat. W pozostałych grupach wiekowych wyniki prawie się nie różnią:

Stereotypy mogą również wynikać z paradoksu, a dokładniej z faktu, że to często kobiety obejmują stanowiska kierownicze w organizacjach/firmach znajdujących się w sytuacji kryzysowej lub upadających i dysponujących jedynie ograniczonymi zasobami. Jeśli nie uda im się doprowadzić firmy lub organizacji do sukcesu, wzmacnia to uprzedzenia wobec kobiet jako przywódczyń. Jednocześnie można zaobserwować, że w czasach polaryzacji politycznej, konfliktów geopolitycznych, niepewności gospodarczej i problemów ekologicznych wymagane są tzw. umiejętności miękkie. 63% ludności Unii Europejskiej zgadza się, że te umiejętności, często przypisywane kobietom, są niezbędne, aby być dobrym liderem.[4]

Raport nie zawiera jednak informacji dotyczących poszczególnych sektorów. Pozostaje zatem otwartą kwestią, w jakim stopniu luka władzy między płciami występuje na przykład w sektorze cyfrowym lub finansowym – oraz czy można zaobserwować regres, czy raczej postęp.

Luka władzy między płciami idzie w parze z luką władzy finansowej. Osoby, które zajmują mniej stanowisk kierowniczych, mają z natury rzeczy niższe dochody – przy takich samych kwalifikacjach. Jaki obraz wyłania się w przypadku Unii Europejskiej? Przyjrzyjmy się temu bliżej.

 

Przypisy

^[1]Guterres, António, The gender power gap, 02/03/2020, https://www.un.org/sg/en/content/secretary-general/articles/2020-03-02/the-gender-power-gap (25/08/2025)

^[2]Statista, Gender equality in Europe – Statistics & Facts, published by Espinosa, Catalina, 17/12/2025, https://www.statista.com/topics/3719/gender-equality-in-europe/#topicOverview (07/01/2026)

^[3]EIGE Gender Equality Index, https://eige.europa.eu/publications-resources/publications/gender-equality-index-2025-sharper-data-changing-world, p. 90

^[4]EIGE Gender Equality Index, https://eige.europa.eu/publications-resources/publications/gender-equality-index-2025-sharper-data-changing-world, p. 92