Zacznijmy od obrazka:

Poziomy obserwacji

Grafika pokazuje słonia jako całość, ale też jego postrzeganie przez poszczególne osoby. Czasami można popaść w błąd, myląc poszczególne części z całością. Obraz słonia ilustruje, że rzeczywistość jest złożona. Każdy, kto nie ogarnia całości, kto pomija „szerszy kontekst”, błędnie zinterpretuje poszczególne części i pomyli trąbę z wężem, a ucho z wachlarzem.

Dlaczego tak się dzieje? Być może nie oczekuje się żadnych bezpośrednich, praktycznych korzyści z rozmyślania o czymś, na co, jak się wydaje, nie ma się wpływu. „I tak nic nie da się zmienić”. Ale czy na pewno?

Socjologowie próbują uchwycić rzeczywistość społeczną i rozróżniają poziom mikro – czyli działania jednostki, poziom mezo – czyli działania organizacji i instytucji oraz poziom makro – czyli struktury społeczne i gospodarcze, ramy polityczne oraz współczesne sposoby rozumienia świata, współczesną wiedzę i sposoby myślenia, które kształtują nasze postrzeganie świata. Pytanie brzmi: w jakim stopniu społeczeństwo jest obecne w jednostce? I odwrotnie? W jaki sposób jednostka kształtuje społeczeństwo?

PRZYKŁAD

Dzisiaj za oczywiste uważa się, że kobiety mogą pracować. W obecnych czasach kobiety mogą również korzystać zarówno z czynnego, jak i biernego prawa wyborczego. O te swobody trzeba było ciężko walczyć przez dziesięciolecia. Aby stało się oczywiste, że różnica w pozycji kobiet i mężczyzn została przezwyciężona, a kobiety na równi pełnią funkcje przywódcze. Aby to się wydarzyło potrzebny był zarówno postęp na poziomie polityki ekonomicznej i sfery publicznej, jak i zmiana przekonań samych kobiet.

Czy brzmi to zbyt teoretycznie? Czasami pomija się fakt, że teoria często ma charakter praktyczny. Rozważania Immanuela Kanta (1724–1804) na temat obywatelskiego państwa konstytucyjnego oraz miejsca, jakie przypisał w nim kobietom, wywierały wpływ na struktury społeczne aż do XX wieku i utrwaliły konserwatywne wzorce ról społecznych oraz odpowiadający im podział pracy. Jednocześnie idea emancypacji, wolności i równości wywołała fale ruchów kobiecych, które walczyły o nowe prawa i możliwości (w tym zawodowe) dla kobiet. Poziomy mikro i makro są zatem ze sobą powiązane. Pełna równość płci jest możliwa tylko wtedy, gdy jest zagwarantowana w prawie i obecna w gospodarce, polityce, nauce i kulturze, a także wspierana przez działania kobiet i mężczyzn. 

Takie podejście daje więcej możliwości działania na rzecz równości płci, szczególnie w czasach zmian. Kiedy społeczeństwa i układ sił politycznych szybko się zmieniają, może również dojść do powrotu do tradycyjnych ról kobiet i mężczyzn. Kwestie związane z płcią mogą też być wykorzystywane do tworzenia podziałów między ludźmi.

Zrozumienie tych mechanizmów pomaga na nowo wzmacniać działania na rzecz równości. Jest to ważne nawet wtedy, gdy nie wiemy, czy działania pojedynczych osób mogą wpłynąć na całe społeczeństwo. Nie najważniejsze jest jednak pytanie „czy możemy coś zmienić?”. Ważne jest to, że nasze działania mają skutki, których nie zawsze jesteśmy w stanie przewidzieć.

Jak mówi Michel Foucault: „Ludzie wiedzą, co robią; często wiedzą, dlaczego to robią; ale nie wiedzą, jakie skutki ma to, co robią”.