Τι εμποδίζει τις γυναίκες να επιδιώξουν ηγετικές θέσεις; Αλληλεπιδρούν διάφοροι παράγοντες:

Εξωτερικοί παράγοντες μπορεί να είναι:

• η «γυάλινη οροφή» — οι έμφυλες διακρίσεις,

• η αντίληψη των γυναικών ως ανταγωνιστριών,

• τα ανδρικά δίκτυα για την επιλογή προσωπικού και τη διατήρηση των ανδρικών προνομίων,

• τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις.

Εσωτερικοί παράγοντες μπορεί να είναι:

• η έλλειψη αυτοπεποίθησης και σιγουριάς των γυναικών για τον εαυτό τους,

• τα εσωτερικευμένα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις, καθώς και τα πρότυπα για τον γυναικείο ρόλο που στρέφονται εναντίον του ίδιου του εαυτού,

• οι δομικές διακρίσεις στο εσωτερικό της οικογένειας,

• η έλλειψη προσωπικών δικτύων,

• ο φόβος της διαφοροποίησης και της έκθεσης,

• η αρνητική αντίληψη για την εξουσία,

• η απροθυμία να αγωνιστούν για τα δικά τους συμφέροντα,

• ένας σχεσιακός τρόπος σκέψης που διαμορφώνεται από μια οπτική φροντίδας,

• το ενδιαφέρον για την ισορροπία μεταξύ εργασίας και οικογένειας, αλλά σε μικρότερο βαθμό για την επαγγελματική σταδιοδρομία.

Οι γυναίκες ορισμένες φορές εκπλήσσονται όταν οι άνδρες εμφανίζονται με ένα είδος θράσους. Κάποιες φορές διαπιστώνουν ότι απουσιάζει η ισορροπία μεταξύ της αυτοπροβολής και της ουσιαστικής τεκμηρίωσής της. Δεν χρειάζεται να κάνουν το ίδιο. Μπορούν, όμως, να αναγνωρίζουν οι ίδιες τις ιδιότητες και τα προσόντα που διαθέτουν και να τα γνωστοποιούν στους άλλους. Μια «γνήσια», υγιής και θετική εικόνα για τον εαυτό μας εκπέμπεται προς τα έξω και εμπνέει εμπιστοσύνη — μεταξύ άλλων, και στην ικανότητά μας να ηγηθούμε.

Οι γυναίκες μπορούν να ξεπεράσουν τη μοναξιά του αποκλεισμού ενώνοντας τις δυνάμεις τους με άλλους ανθρώπους. Μπορεί να είναι πολύτιμη τόσο η συναναστροφή με ανθρώπους με τους οποίους συμφωνούν ΟΣΟ ΚΑΙ η συνύπαρξη ανθρώπων με διαφορετικές απόψεις και τρόπους ζωής. Η όσο το δυνατόν πιο ανοιχτή και ελεύθερη συζήτηση μεταξύ τους για ερωτήματα και χαρές, φόβους, αμφιβολίες, ψυχολογικές παγίδες και προβλήματα είναι συνήθως απελευθερωτική και ανοίγει τον δρόμο για το επόμενο βήμα.

Στις δυτικές κοινωνίες, η εμπειρία της ομάδας έχει γίνει σπάνια. Σημείο αναφοράς αποτελεί η πυρηνική οικογένεια, ενδεχομένως κάποιος σύλλογος, η αμειβόμενη εργασία ή το σπίτι, όταν κάποιος δεν εργάζεται. Αντίθετα, τα δίκτυα και οι ομάδες υποστήριξης μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαστήρια ανταλλαγής και ανάπτυξης ιδεών, δοκιμής νέων πραγμάτων, καλλιέργειας της αντοχής στη ματαίωση, συνειδητοποίησης ότι έχουμε και εμείς κάτι να πούμε, ακρόασης των άλλων — και ανάπτυξης ικανοτήτων που μας καθιστούν κατάλληλους και για την ανάληψη ηγετικών καθηκόντων. Άλλωστε, η ηγεσία προϋποθέτει τη συνεργασία περισσότερων ανθρώπων.

Σχέσεις εξουσίας πιθανότατα λειτουργούν και στο εσωτερικό τέτοιων ομάδων. Λειτουργούν μέσα από τις πράξεις των ατόμων και μέσα από τις συνθήκες που τις καθιστούν δυνατές — ή τις εμποδίζουν. Εναπόκειται στις ίδιες και στους ίδιους τους συμμετέχοντες να αξιοποιήσουν την εξουσία που διαθέτουν και να της δώσουν εποικοδομητική μορφή — σε μικρή κλίμακα, η οποία αποτελεί πάντοτε και ένα μικρό μέρος της «συνολικής εικόνας». Όπως η προβοσκίδα του ελέφαντα. Πρόκειται για μια διαδικασία μάθησης. Αλλά, όπως λέει πολύ εύστοχα και η γνωστή φράση: «Σχεδόν τελείωσα. Μένει μόνο να αρχίσω».