Veerkracht wordt op verschillende manieren gedefinieerd, maar wordt meestal begrepen als het vermogen van een individu om zich aan te passen en om te gaan met uitdagende situaties, waaronder bijvoorbeeld stressvolle situaties, crises, trauma’s, obstakels door interne of externe factoren, enz. Dit vermogen kan bewust zijn, maar vaker wel dan niet zijn we ons er niet eens van bewust. Zoals M. Neenan zegt: “Mensen kunnen de moeilijkste beproevingen overleven – sommigen bloeien er zelfs door op. Toch zijn ze zich er misschien niet van bewust of is het hen niet duidelijk hoe ze er precies in geslaagd zijn de uitdagingen waarmee ze geconfronteerd werden te overwinnen.” (Neenan, 2018)

 

Wanneer we spreken over “veerkracht”, is het belangrijk om een ander concept te noemen, namelijk “self-efficacy” (eigen effectiviteit). Dit is een psychologisch concept van de Canadees-Amerikaanse psycholoog Albert Bandura. Het verwijst naar de overtuigingen van een individu over zijn of haar vermogen om doelen te bereiken, problemen op te lossen en controle te hebben over het eigen leven. Het verwijst naar het vertrouwen in onze eigen capaciteiten en doorzettingsvermogen. Hoewel deze twee concepten van elkaar verschillen, versterken ze elkaar aanzienlijk.

 

Veerkracht wordt geconditioneerd door zowel aangeboren disposities als verworven en verder ontwikkelde vaardigheden:

 

✅ Aangeboren veerkrachtfactoren

 

• Stabiel temperament
• Hoge frustratietolerantie en vermogen om met stress om te gaan
• Vermogen om snel aan te passen aan nieuwe omstandigheden
• Positieve mindset
• Genetische aanleg om met stress om te gaan

 

✅ Verworven veerkrachtfactoren

 

• Vermogen om emoties te reguleren
• Ontwikkelen van zelfkennis
• Opbouwen van flexibiliteit en aanpassingsvermogen
• Ontwikkelen van verschillende vormen van zelfzorg
• Gebruikmaken van de steun van een sociaal netwerk

 

👉 Laten we nu kijken naar de rol die veerkracht speelt bij het overwinnen van genderongelijkheid en -stereotypen en hoe het gelijke kansen kan bevorderen.

 

In de context van genderstereotypen en -ongelijkheid speelt veerkracht een even belangrijke rol door te helpen bij het confronteren en overwinnen van discriminatie, systemische ongelijkheden, stereotypen en sociale onrechtvaardigheid. Zoals betoogd door A. Juncos en P. Bourbeau (Juncos en Bourbeau, 2022), moet veerkracht worden begrepen als een multidimensionaal concept dat de studie van de systemische aard van gendermachtsverhoudingen en hun prevalentie en aanpassing in de loop van de tijd mogelijk maakt. Volgens de auteurs is het belangrijk om te verschuiven van een individualistische kijk op veerkracht naar een relationele focus. Dat wil zeggen, het concept van veerkracht niet in enge zin of alleen als modewoord te zien, maar ook als:

 

• een middel om de status quo te handhaven;
• een middel om aanpassing aan een schok of crisis te vergemakkelijken;
• een dynamisch proces dat zowel uithoudingsvermogen als transformatie omvat.

 

Het is duidelijk uit het bovenstaande dat veerkracht niet alleen gaat over individueel stressbeheer, maar ook een positieve impact kan hebben op systemische verandering. Specifieke voorbeelden van de positieve impact van veerkracht op genderongelijkheid zijn de volgende situaties:

 

• ✅ Veerkracht tegen discriminatie
  Met een grotere veerkracht zijn we beter in staat om onderdrukking te beheersen en ons uit te spreken tegen onrechtvaardigheid, welke vorm van discriminatie het ook betreft. We zijn beter in staat om over voorwaarden te onderhandelen en steun te zoeken.
• ✅ Weerstand tegen stereotypen
  Een concreet voorbeeld zijn de stereotypen die geassocieerd worden met vrouwen in leidinggevende posities, die traditioneel gezien kunnen worden als minder assertief of minder geschikt voor leiderschapsrollen, gezien de waarschijnlijke loopbaanonderbrekingen die gepaard gaan met kinderopvang. Veerkracht helpt om in deze situaties de stereotypen aan te pakken.
• ✅ De kracht van sociale steun
  De verschuiving van individualisme naar gemeenschapssteun maakt een grotere collectieve veerkracht en kracht mogelijk om verandering te bevorderen.
• ✅ Normaliseren van nieuwe rollen en herschrijven van gevestigde normen
  Het doordringen van vrouwen in voorheen door mannen gedomineerde beroepen bevordert veranderingen in sociale normen en ervaren stereotypen. En als gevolg daarvan neemt het aandeel vrouwen in de wetenschap, techniek, politiek en het bedrijfsleven toe.
• ✅ Toenemende politieke en sociale betrokkenheid
  Grotere veerkracht kan ook worden geassocieerd met meer vertrouwen om deel te nemen aan belangenbehartiging, activisme of lokale politiek, wat helpt om systemische regels te veranderen en gendergelijkheid te bevorderen.

 

👉 We weten nu al veel over het belang van het opbouwen van veerkracht en de positieve impact ervan op genderongelijkheid. Maar hoe kunnen we concreet veerkracht opbouwen? Laten we nu kijken naar de belangrijkste vaardigheden om deze te ontwikkelen en te versterken.